Yemen’den Basra’ya Sınırdaki Osmanlı

Ünlü Osmanlı denizcisi ve coğrafyacısı, Kitab-ı Bahriye’nin yazarı Pîrî Reis’in 1552’de 850 asker, 30 kadırga ve kalyonla Süveyş’ten yola çıkıp Hürmüz’ü kuşatması hakkında ayrıntılı bilgisi olanımız pek azdır.; Tarih kitaplarımızın Osmanlı donanmasının Kızıldeniz’de ve Hint Okyanusu’nda Portekiz donanmasıyla karşılaşmalarını, Osmanlı tüccarının bölgedeki ticaret ağı için Portekizlilerle çekişmesini yazdığı pek nadirdir.; Güney komşularımıza, Arap dünyasına ilişkin tarihsel coğrafya bilgisinin Türk tarihçiliği içinde hiç de memnun edici olmayan, çok sınırlı bir şekilde işlenmeye çalışıldığı ortaya çıkıyor.; Oysa tarihimizi daha iyi bilmemiz, milliyetçilikten uzak bir tarih anlayışıyla geçmişe bakabilmemiz, ülkemizin güneyinde yer alan dünyayı daha iyi anlamamızı sağlayacak.; İşte özellikle bu bölgenin tarihi üstüne çalışmalarıyla tanınan Prof.; Dr.; Salih Özbaran bu kitapta yer alan çeşitli makalelerinde Osmanlı İmparatorluğu’nun Bahreyn’den Basra’ya ve Hint Okyanusu’na kadar uzanan uzak eyaletlerinde kurmaya çalıştığı düzeni hem Osmanlı, hem de Portekiz arşivlerine dayanarak çözümlüyor.; Hakkından gelebileceği boyutları fazlasıyla aşmış bir imparatorluğun, Anadolu ve yakın Rumeli gibi çekirdek bölgelerde kurduğu düzeni uzak eyaletlerde tekrarlayabilmesi tabii ki mümkün olamazdı.; Yöneticiler, buralarda iltizam sisteminde yoğunlaştılar.; Tımarlı sipahi ve ''cebelü'' yetiştirmediler; mümkün olduğu kadar nakit vergi toplama yoluna gittiler; bu iş için en düşük rütbeli askerleri bile ''emin/mültezim'' olarak görevlendirdiler.; Askerlerin çoğu aş ve iş peşindeki ''gönüllü'' gençler oldu; tüfeklerini kapıp imparatorluğun dört bir yanından sınırlara akın ettiler.; Ancak sınırsız imparatorluğun sınır boylarındaki yapılanmasında bütün bu örgütlenmeler yeterli olmadı.; Hint Okyanusu’ndan gelen mallar üzerinden alınan vergilerin oranı tüm gelirler içinde düşük kaldı.; Köylünün elindeki topraktan ya da ürününden, zanaatkârlardan, pazar yerlerinden, çarşıdan toplanan vergiler yeterli olmuyordu çoğu zaman; olsa da çok büyük bir kısmı asker beslemeye ayrılıyordu.; İmparatorluk merkezinden ve merkeze daha yakın ve daha zengin eyaletlerden gelen yardımlar kurtarıyordu sınır bekçilerini.; İşte bu kitabın Osmanlı tarihinin pek bilinmeyen yönlerini öğrenmek isteyenler için bir rehber olacağını umuyoruz.